بررسي وضعيت بازار جهاني شير 
توليد :
با توسعه و گسترش شهر نشيني ، توسعه دامداريهاي نوين به منظور تامين شير و محصولات لبني در حومه شهرها گسترش يافت . با ظهور صنعت شير ، وسايل حمل ونقل و تجهيزات خنك كننده ، امكان مبادله محصولات در سطح بين المللي فراهم آورد . با متداول تر شدن روش پاستوريزاسيون و اهميت يافتن نقش شير در تامين نيازهاي غذايي ، صنعت لبنيات و بالطبع توليد شير به طور روز افزون گسترش يافت . بررسي آماري سال ( 2001-1955 ) نشان مي‌دهد كه توليد انواع شير در دنيا با رشد متوسط 54/1 درصد از  4/539 تن در سال 1995 به 591 تن در سال 2001 رسيده است . قاره اروپا با 6/38 درصد توليد شير بيشترين سهم توليد شير دنيا در اين دوره را به خود اختصاص داده است و قاره آسيا و آمريكا با 29 و 24 درصد از سهم توليد دنيا در رده هاي بعدي قرار دارند . سالانه حدود 6 تا 7 درصد از شير توليدي دنيا در بازارهاي جهاني مبادله مي‌شود وبقيه آن در بازارهاي داخلي به مصرف مي‌رسد . ار دهه 1980 كشورهاي توسعه يافته از جمله كشورهاي اروپايي به منظور تثبيت قيمت بازار و به صورت قيمت بازار و به صورت هماهنگ روند رشد توليد شير خود را كاهش داده اند به طوري كه رشد توليد شير در دوره مورد نظر در كشورهاي اروپايي به طور متوسط سالانه يك درصد رشد منفي داشته است . اما كشورهاي در حال توسعه به منظور تامين حداقل نيازهاي غذايي خود و دستيابي به استانداردهاي مطلوب غذايي ، سرمايه گذاري‌هاي مناسبي را در جهت رشد توليد شير و فرآورده هاي آن به عمل آورده و سهم خود را در توليد شير افزايش داده اند ، به طوري كه رشد توليد شير در قاره آسيا حدود 3/4 درصد در سال بوده است ، ايران سهم خود را از توليد جهاني شير از 84/0 درصد در سال 1995 به 97/0 درصد در سال 2001 افزايش داده است ، ليكن عليرغم سرمايه گذاريهاي و توجه ويژه به اين بخش با توجه به جمعيت 65 ميليوني ( حدود 1 درصد جمعيت دنيا ) هنوز توليد سرانه ايران از ميانگين سرانه جهاني پايين تر است . به عبارتي در حالي كه متوسط سرانه توليد شير در دنيا طي دوره  سالهاي ( 2001-1995 ) حدود 3/95 كيلو گرم بوده متوسط سرانه توليد ايران در اين سالها 5/83 كيلوگرم بوده است . توليد سرانه كشور از 8/6 كيلو گرم در سال 1995 به 6/88 كيلوگرم در سال 2001 رسيده است در حالي كه توليد سرانه دنيا تغيير محسوسي نداشته است ، لذا در صورت استمرار روند فعلي پيش بيني مي‌شود كه در سال 2005 متوسط سرانه توليد شير كشور با متوسط سرانه توليد دنيا برابر شود . روند توليد شير گاو در دنيا : توليد شير گاو در دنيا مقدار 1/378 ميليون تن در سال 1998 بوده است كه پيش بيني مي‌شود توليد اين محصول با رشد متوسط سالانه حدود 1 درصد به 5/389 ميليون تن در سال 2004 برسد . برآورد مي‌شود كه اتحاديه اروپا با5/115 ، فدراتيو روسيه با 7/32 ، هند با 5/37 و ايالات متحده آمريكا با 7/77 ميليون تن توليد شير در سال 2004 بيشترين توليد دنيا را به خود اختصاص دهند بدين ترتيب سهم اين كشورها از كل توليد شير گاو دنيا به ترتيب به 2/8 ، 4/9 و 5/19 درصد خواهد رسيد . در بين كشورهاي ذكر شده كشور زلاندنو با رشد متوسط ساليانه 6 درصد بيشترين رشد را داشته است . هم چنين در بين كشورهاي در حال توسعه آرژانتين با رشد منفي 7/4- درصد توليد خود را از 10 ميليون و 300 هزارتن در سال 1999 به 8 ميليون 100 هزار تن در سال 2004 تقليل داده است .  روند مصرف شير گاو در دنيا : از مجموع كل توليد شير گاو در دنيا در سال 1999 حدود 40 درصد آن به صورت مايع و قبل از تبديل به محصولات لبني به مصرف نهايي رسيده است . اين نسبت براي اتحاديه اروپا 28 درصد و فدراتيو روسيه 45 درصد ، هند 89 درد و ايالات متحده آمريكا 5/36 درصد بوده است و اين نسبتها براي سال 2004 براي كل دنيا 3/39 درصد ، اتحاديه اروپا 4/26 درصد ، فدراتيو روسيه 41 درصد ، هند 92 درصد و آمريكا 6/38 درصد برسد . تعداد دامهاي شيري در جهان : بر اساس برآوردهاي صورت گرفته تعداد گاو هاي شيري در دنيا در سال 2003 حدود 9/124 ميليون راس تخمين زده مي‌شود اين رقم نسبت به سالهاي 2002 و 1998 يك درصد و 3/3 درصد كاهش را نشان مي‌دهد . از مجموع گاوهاي شيري دنيا در سال 2003 سهم اتحاديه اروپا 3/16 درصد ، فدراتيو روسيه 5/9 درصد ، هند 29 درصد و آمريكا 3/7 درصد مي‌باشد . اين نسبتها در سال 1998 براي اتحاديه اروپا 3/16 درصد ، فدراتيو روسيه 2/11 درصد ، هند 1/27 درصد و آمريكا 7 درصد بوده است . به عبارتي تعداد دامهاي شيري طي سالهاي 2003-1998 در اتحاديه اروپا و آمريكا كاهش يافته است . اما در روسيه وهند رشد داشته است . متوسط توليد گاوهاي شيري در دنيا :بر اساس برآوردهاي انجام گرفته متوسط توليد شير هر راس گاو شيري در سال 1003 حدود 14/3 تن و ميزان متوسط توليد هر راس در سال 1998 ، 89/2 تن در سال بوده است كه به طور متوسط سالانه هر راس دام 50 كيلوگرم اضافه توليد خواهد داشت . متوسط توليد هر راس گاو شيري در سال 2003 در كشورها عمده توليد كننده از جمله اتحاديه اروپا 74/5 تن ، فدراتيو روسيه 79/2 تن ، هند 01/1 و آمريكا 48/8 تن بود كه آمريما بيشترين سرانه توليد نسبت به هر راس دام را داشته است كه اين موضوع بيانگر بكارگيري تحقيقات علمي و استفاده از دانش فني ، بهبود تغذيه و اصلاح نژاد دام در اين كشورهاست .
    ادامه دارد
منبع : مؤسسه پژوهش هاي برنامه ريزي واقتصاد كشور